Aysel ÇÖLTÜ

Aysel ÇÖLTÜ

BELEDİYE ŞİRKETLERİNİN ALIMLARI 4734 SAYILI KAMU İHALE KANUNUNA TABİDİR 

A+A-

Son yıllarda yerel yönetimlerin belediyelerin ve belediyelere bağlı kuruluşların yetki, görev ve sorumluluk alanları genişlemiştir. Belediyenin sermayesine katıldığı, özellikle büyükşehirlerde, belediye iştiraklerinin sayısı hızla artmakta ve söz konusu iştiraklerin, fonksiyonel ve ekonomik gelişimi geometrik olarak genişlemektedir.  

Belediyelerin şirket kurmalarına ya da kurulmuş bulunan şirketlere katılmalarına imkân veren mevzuat hükümleri; 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun Şirket Kurulması başlıklı 26 ncı maddesinin ‘’Büyükşehir belediyesi kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre sermaye şirketleri kurabilir. Genel sekreter ile belediye ve bağlı kuruluşlarında yöneticilik sıfatını haiz personel bu şirketlerin yönetim ve denetim kurullarında görev alabilirler. Büyükşehir belediyesi, mülkiyeti veya tasarrufundaki hafriyat sahalarını, toplu ulaşım hizmetlerini, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerini işletebilir; ya da bu yerlerin belediye veya bağlı kuruluşlarının % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketler ile bu şirketlerin % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketlere, 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın belediye meclisince belirlenecek süre ve bedelle işletilmesini devredebilir. (Ek cümle: 12/11/2012-6360/10 md.) Ancak, bu yerlerin belediye şirketlerince üçüncü kişilere devri 2886 sayılı Kanun hükümlerine tabidir.’’  fıkrası ve 5393 sayılı Kanunun Şirket Kurulması başlıklı 70 inci maddesinin ‘’Belediye kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre şirket kurabilir.’’ fıkrasında açıkça tanımlanmıştır.

Büyükşehir belediyeleri kendi mevzuatlarının sağladığı imkanlarla yukarıda anılan Kanun maddesinde sayılan işleri, ihale hukukunu baypas ederek, meclis kararı ile iştiraklerine ve hatta iştiraklerinin iştiraklerine devredebilmekte ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyetlerini sürdüren iştirakleri eliyle söz konusu, yarı kamusal hizmetleri ticari prensipler çerçevesinde sürdürebilmektedir. Aynı hak ve yetkiler ilçe ve il belediyelerine verilmemiştir. 

Türk Ticaret Kanunu’na göre faaliyetlerini sürdüren Belediye İştirakleri, bir yandan özel hukuk hükümlerine tabi iken faaliyetlerini sürdürmekte tamamen özel hukuk kuralları ile bağıtlanmamış bazı kamu hukuku normlarına da tabi kılınmıştır. 

Belediye iştirakleri, özel durumlar hariç 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, Kamu Personel Hukuku gibi pek çok kamusal norma tabi değilken, 6245 sayılı Harcırah Kanunu ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu gibi kamusal normlara belli ölçüde tabi kılınmıştır.  

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinin (a) bendinde “belediye”, (d) bendinde ise belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketler kanun kapsamında sayılmıştır. Bu durumda bir belediye iştitakinin sermayesinin yarısından fazlası Büyükşehir belediyesine veya belediyeye ait ise bu şirket 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tabi olacaktır. Yani, şirket sermayesinin yarısından fazlasının kamu kaynağı olması yeterlidir. Bu nedenle belediye şirketlerinin 4734 sayılı kanuna tabi olarak faaliyet göstermeleri gerekmektedir.

4734 sayılı Kanun kapsamı içinde yer alan belediye iştirakleri, 4734 sayılı Kanunun 3. Maddesinin g bendi çerçevesinde ihale uygulamalarından istisna edilmektedir. Söz konusu bendde; “2 nci maddenin birinci fıkrasının (b) ve (d) bentlerinde sayılan kuruluşların, ticarî ve sınaî faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, Hazine garantisi veya doğrudan bütçenin transfer tertibinden aktarma yapmak suretiyle finanse edilenler dışındaki yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli 7,726,990,- Türk Lirasını aşmayan mal veya hizmet alımları, alımları istisna kapsamında tutulmuştur. Bu kapsamda 2’nci maddenin (b) ve (d) bentlerinde tanımlanan ve belediyelerin de içinde sayıldığı ‘’….doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketler.’’ ifadesiyle de belediye şirketlerinin istisna kapsamındaki kuruluşlar arasında sayıldığı net olarak ifade edilmiştir.

Kanunun 3/g maddesinde belirtilen mal ve hizmet alımlarına ilişkin istisnanın kapsamı Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenmektedir. Kanunun İstisnalara İlişkin Esas ve Usuller başlıklı geçici 4.maddesinde, “(Ek: 4761/ 18 md.) (Değişik: 4964/ 40 md.) Bu Kanunun 3 üncü maddesinin (g) bendi kapsamındaki mal ve hizmetler, ilgili kuruluşların talebi üzerine Kurum tarafından belirlenir. …” hükmü uyarınca talepler Kamu İhale Kurumu’na yapılmaktadır. Bu amaçla Kuruma yapılan başvuru üzerine, Kamu İhale Kurulunun alacağı bir kararla idarenin “istisna” kapsamında olan mal ve hizmet alımları tespit edilerek idareye bildirilmektedir. Ancak hiçbir surette anılan kuruluşlarca yapım işleri veya bunların iş kalemlerine talepler istisna kapsamına alınmayacaktır.

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na baktığımızda ise ilgili kanunun ‘‘Kapsam’’ başlıklı 1 inci maddesinde; “Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür.” hükmü ile Kanunun kapsamı belirlenmiştir. Buna göre belediye iştirakleri Kanun kapsamında sayılmadığından, 2886 sayılı Devlet İhale Kanununa tabi olmadıklarını net olarak söyleyebiliriz.  

Söz konusu açıklamalarım çerçevesinde, Belediye Şirketleri Kamu İhale Kurumundan, kamu ihalelerinden istisna olduğuna ilişkin istisna belgesine sahip olup, bu kapsamda ki mal ve hizmet alımlarında Kamu İhale Mevzuatına tabi olmayacaklardır. Kamu İhale Kurumu şirketlerin kuruluş şekline göre değil tüzüklerine göre karar vermek durumundadır.

Yine belediye şirketleri gelir getirici nitelikteki işlemlerine ilişkin ihaleleri 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na tabi değildir. Teklif alarak ihalesiz bu işlemleri yapabilirler.
 

Önceki ve Sonraki Yazılar